Ondernemingsplan schrijven: een eenvoudig stappenplan met voorbeeld

Een ondernemingsplan schrijven doe je in vier delen: wie jij bent als ondernemer, wat je bedrijf doet, hoe je klanten bereikt (marketingplan) en of het financieel rondkomt (financieel plan). Je hoeft er geen boekwerk van te maken. Een helder plan van tien tot twintig pagina’s is voor de meeste starters genoeg, en het belangrijkste is dat je er zelf scherper van gaat nadenken over je idee.

In dit artikel lees je waarom een ondernemingsplan nuttig is, welke onderdelen erin horen, hoe je het stap voor stap aanpakt en hoe een eenvoudig voorbeeld eruitziet. Je krijgt ook tips om het plan kort en bruikbaar te houden.

Waarom een ondernemingsplan maken?

Voor de inschrijving bij de KVK is een ondernemingsplan meestal niet verplicht. Toch is het een van de nuttigste dingen die je in de startfase kunt doen. Door alles op papier te zetten, zie je snel waar je idee sterk is en waar nog gaten zitten. Hoeveel klanten heb je nodig om je vaste lasten te betalen? Wie zijn je concurrenten? Wat vraag je per uur of per product? Zolang die vragen alleen in je hoofd zitten, blijven de antwoorden vaag.

Er zijn ook situaties waarin een ondernemingsplan wel verplicht is:

• Je zoekt financiering. Een bank of andere geldverstrekker wil zien dat je weet wat je doet en dat je de lening kunt terugbetalen.
• Je start vanuit een uitkering. Wie vanuit de bijstand wil starten en een beroep doet op de Bijstand voor zelfstandigen (Bbz), moet eerst een ondernemingsplan schrijven. De gemeente beoordeelt daarmee of je bedrijf levensvatbaar is.
• Je start met een compagnon. Niet wettelijk verplicht, maar een gezamenlijk plan voorkomt later veel discussie over taken, investeringen en verwachtingen.

Het plan is dus vooral een denkoefening. Het hoeft niet perfect te zijn, wel eerlijk.

De vier onderdelen van een ondernemingsplan

De KVK deelt een ondernemingsplan in vier onderdelen in. Die indeling is logisch en wordt ook door de meeste geldverstrekkers gebruikt. Hieronder lees je per onderdeel wat erin hoort.

1. Jij als ondernemer

Begin bij jezelf. Beschrijf je opleiding, werkervaring en vaardigheden, een beetje zoals een cv. Vertel daarnaast waarom je ondernemer wilt worden en welke eigenschappen je daarvoor meebrengt. Wees ook eerlijk over je zwakke punten: ben je goed in je vak maar minder in verkopen of administratie? Schrijf dan op hoe je dat oplost, bijvoorbeeld door een cursus te volgen of een boekhouder in te schakelen.

2. Je bedrijf

In dit deel beschrijf je je idee en hoe je het organiseert. Denk aan:

• wat je precies aanbiedt en voor wie;
• de rechtsvorm (bijvoorbeeld eenmanszaak, vof of bv) en de reden voor die keuze;
• je bedrijfsnaam en de inschrijving bij de KVK;
• de locatie: thuis, een bedrijfsruimte of bij de klant;
• verzekeringen, vergunningen en algemene voorwaarden;
• of je personeel of vaste samenwerkingspartners nodig hebt;
• je doelen voor de komende één tot drie jaar.

Twijfel je nog over de naam? In het artikel over een sterke bedrijfsnaam bedenken vind je zeven manieren om tot een goede naam te komen.

3. Marketingplan

Het marketingplan laat zien dat er vraag is naar wat je aanbiedt en hoe je klanten gaat bereiken. Begin met een kort marktonderzoek: hoe groot is je markt, welke ontwikkelingen spelen er en wie zijn je concurrenten? Beschrijf daarna je doelgroep zo concreet mogelijk. “Iedereen” is geen doelgroep; “eigenaren van kleine horecazaken in de regio Utrecht” wel.

Werk vervolgens de marketingmix uit, ook wel de vier P’s genoemd:

• Product: wat lever je en wat maakt het anders dan het aanbod van concurrenten?
• Prijs: wat vraag je en hoe kom je aan dat bedrag?
• Promotie: hoe word je gevonden? Denk aan een website, je netwerk, social media of lokale vindbaarheid.
• Plaats: waar en hoe lever je? Online, in een winkel, bij de klant thuis?

4. Financieel plan

Dit is voor veel starters het lastigste deel, maar ook het belangrijkste. Het financiële plan bestaat meestal uit vier begrotingen, vaak aangevuld met een privébegroting.

Reken met voorzichtige aannames. Ga liever uit van minder klanten en een langere opstarttijd dan je hoopt. Vergeet niet dat je over je winst nog inkomstenbelasting betaalt; zet daar vanaf het begin geld voor apart.

Ondernemingsplan schrijven in zes stappen

Een plan schrijven voelt groot, maar met een vaste volgorde valt het mee. Zo pak je het in de praktijk aan:

1. Vat je idee samen in een paar zinnen. Wat bied je aan, voor wie en waarom kiezen klanten voor jou? Lukt dat niet in drie zinnen, dan is je idee nog niet scherp genoeg.
2. Doe marktonderzoek. Zoek uit wie je concurrenten zijn, wat zij vragen en wat klanten missen. Praat met een paar mensen uit je doelgroep; dat levert vaak meer op dan cijfers van internet.
3. Schrijf de onderdelen over jou en je bedrijf. Dit zijn de makkelijkste delen en ze geven je snel het gevoel dat je opschiet.
4. Werk je marketingplan uit. Kies één of twee kanalen waar je echt tijd in steekt, in plaats van overal een beetje.
5. Maak de begrotingen. Gebruik een eenvoudige spreadsheet. Begin met de privébegroting, dan de investeringen, dan omzet en kosten.
6. Laat het plan lezen. Vraag een paar mensen om feedback: een ondernemer uit je omgeving, een vriend die kritisch durft te zijn, of een adviseur. Zij zien vaak dingen die jij over het hoofd ziet.

Plan voor het hele traject een paar weken, niet een paar avonden. De tijd die je in het voorbereiden steekt, telt overigens mee voor het urencriterium, dus houd die uren meteen bij.

Ondernemingsplan voorbeeld: zo ziet het eruit

Een voorbeeld maakt het concreter. Stel: Sanne wil als zelfstandig tekstschrijver starten. Haar ondernemingsplan kan er in hoofdlijnen zo uitzien:

• Samenvatting: Sanne schrijft webteksten en nieuwsbrieven voor kleine bedrijven in de zorg. Ze heeft acht jaar ervaring als communicatiemedewerker in een ziekenhuis.
• Ondernemer: sterk in schrijven en de zorgsector kennen; minder ervaring met verkopen, daarom volgt ze een korte training en vraagt ze oud-collega’s om introducties.
• Bedrijf: eenmanszaak, werkt vanuit huis, heeft een beroepsaansprakelijkheidsverzekering overwogen en gebruikt algemene voorwaarden.
• Marketing: doelgroep zijn praktijken en kleine zorgorganisaties; ze richt zich op haar netwerk, een eenvoudige website en LinkedIn.
• Financieel: investeringen beperkt tot een laptop en een website; ze rekent met twintig declarabele uren per week en een voorzichtige opstart van drie maanden.

Dit is geen volledig plan, maar het laat zien hoe je elk onderdeel kort en concreet kunt houden. Werk elk punt daarna uit tot een paar alinea’s en voeg je begrotingen als bijlage toe.

Veelgemaakte fouten bij een ondernemingsplan

Veel plannen lijken op elkaar en struikelen over dezelfde punten. Let vooral op deze valkuilen:

• Te optimistische omzet. Starters overschatten bijna altijd hoe snel klanten binnenkomen. Reken met een realistische opstartperiode.
• Geen geld voor belasting en reserves. Wat je factureert is niet wat je overhoudt. Houd rekening met btw, inkomstenbelasting en een buffer voor stille maanden.
• Een vage doelgroep. Hoe specifieker je klant, hoe makkelijker je marketing wordt.
• Het plan in de la laten liggen. Een ondernemingsplan is geen eenmalig document. Kijk er elk kwartaal even naar en pas het aan als de praktijk anders uitpakt.
• Te lang schrijven. Een lezer, of het nu een bank of jijzelf is, heeft meer aan tien heldere pagina’s dan aan veertig pagina’s vulling.

Twijfel je over de financiële kant, laat je begrotingen dan nakijken door een boekhouder of adviseur. Zij zien snel of je aannames realistisch zijn.

Zo pak je het aan

Begin klein: schrijf vandaag je idee in drie zinnen op en maak een eerste privébegroting. Werk daarna de vier onderdelen één voor één uit en laat het plan door iemand anders lezen. Als je plan staat, is de volgende logische stap je inschrijving: lees hoe je je bedrijf inschrijft bij de KVK. Wil je zien waar het ondernemingsplan in het grotere geheel past, bekijk dan het stappenplan voor het starten van een bedrijf.

Veelgestelde vragen